ตรวจมวลกระดูก DEXA scan คัดกรองภาวะกระดูกพรุนได้อย่างไร

หากคุณเคยคิดว่า ภาวะกระดูกพรุน เป็นเรื่องไกลตัวที่มีแค่ผู้สูงอายุเท่านั้นที่ต้องกังวล? แต่ในความเป็นจริงแล้ว ภาวะกระดูกพรุนและภาวะกระดูกบางไม่ได้เกิดเฉพาะในผู้สูงอายุเท่านั้น แต่สามารถเกิดได้ในทุกเพศทุกวัย โดยเฉพาะกลุ่มคนวัยทำงานอายุ 30+ ที่มีโรคประจำตัวหรือมีปัจจัยเสี่ยงเรื้อรัง ซึ่งกำลังเผชิญกับภาวะกระดูกบางลงอย่างเงียบ ๆ โดยไม่รู้ตัว ฉะนั้น การตรวจมวลกระดูก หรือ การตรวจดูความหนาแน่นของกระดูก (Bone Mineral Density หรือ BMD) ด้วย DEXA scan (Dual-energy x-ray absorptiometry) จะทำให้ทราบว่าคุณกำลังเสี่ยงต่อภาวะกระดูกพรุนมากน้อยเพียงใด

สารบัญ

ทำความรู้จักโรคกระดูกพรุน ภัยเงียบใกล้ตัวกว่าที่คิด
อาการเตือนที่บ่งบอกว่ากระดูกของคุณกำลังอ่อนแอ
ตรวจมวลกระดูก DEXA Scan คืออะไร?
ใครบ้างที่ควรเข้ารับการตรวจมวลกระดูก?
การเตรียมตัวล่วงหน้า
ขั้นตอนขณะรับการตรวจ
ผลตรวจ DEXA Scan ค่า T-Score บอกอะไรคุณบ้าง?
สำหรับผู้ที่เข้ารับการตรวจแล้วพบว่ามีสภาวะความเสี่ยง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจมวลกระดูกด้วย DEXA scan
ปรึกษาปัญหาสุขภาพ ไม่เสียค่าใช้จ่าย

ทำความรู้จักโรคกระดูกพรุน ภัยเงียบใกล้ตัวกว่าที่คิด

โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) คือ ความผิดปกติของกระดูกที่ส่งผลให้ความแข็งแรงของกระดูกลดน้อยลงอย่างต่อเนื่อง ส่งผลทำให้โครงสร้างภายในกระดูกมีความเปราะบาง ทรุดตัว หรือแตกหักได้ง่ายขึ้นแม้จะเกิดจากอุบัติเหตุเพียงเล็กน้อยเท่านั้น

เมื่อเราเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ มวลกระดูกจะค่อยๆ ลดลงตามธรรมชาติ แต่หากมีปัจจัยเร่งอื่นๆ ร่วมด้วย กระบวนการสลายกระดูกจะทำงานเร็วกว่าการสร้างกระดูกใหม่ ทำให้เนื้อกระดูกด้านในมีลักษณะเป็นโพรงคล้ายฟองน้ำขนาดใหญ่ ซึ่งหากไม่ได้รับการตรวจก็มักจะไม่ทราบเลย จนกว่าจะเกิดอุบัติเหตุหกล้มแล้วกระดูกหัก

> กลับสารบัญ

อาการเตือนที่บ่งบอกว่ากระดูกของคุณกำลังอ่อนแอ

ในระยะแรกของโรคนี้มักไม่มีอาการแสดงใดๆ ออกมาอย่างชัดเจน แต่เมื่อมวลกระดูกลดลงถึงระดับหนึ่ง ร่างกายจะเริ่มส่งสัญญาณเตือนผ่านลักษณะทางกายภาพและการใช้ชีวิตประจำวัน ดังนี้

มีอาการปวดเมื่อยเรื้อรังบริเวณที่มีประดูกหัก
รูปร่างของกระดูกและสรีระเริ่มเปลี่ยนแปลงไป เช่น มีอาการหลังโก่ง หรือหลังค่อมลงอย่างเห็นได้ชัด
ส่วนสูงลดลงมากกว่าหรือเท่ากับ 4 เซนติเมตร เมื่อเทียบกับประวัติส่วนสูงที่สูงสุดในอดีต
ประสบอุบัติเหตุเพียงเล็กน้อย เช่น ลื่นล้มในบ้าน หรือก้าวพลาดยกของหนัก แล้วมีอาการกระดูกหักง่ายผิดปกติ (Fragility fracture)

> กลับสารบัญ

ตรวจมวลกระดูก DEXA Scan คืออะไร?

การตรวจความหนาแน่นของกระดูก หรือมวลกระดูก (Bone Mineral Density หรือ BMD) สามารถตรวจวัดได้ด้วยเครื่อง DEXA scan (Dual-energy x-ray absorptiometry) ซึ่งเป็นนวัตกรรมทางการแพทย์ที่ใช้รังสีเอกซ์พลังงานต่ำในการถ่ายภาพเพื่อวิเคราะห์ความหนาแน่นของมวลกระดูก มวลกล้ามเนื้อ และมวลไขมันในร่างกาย

DEXA Scan คือเครื่องมือที่แพทย์ใช้ในการคัดกรองภาวะกระดูกเปราะ กระดูกบาง ทรุด หรือแตกหักตั้งแต่ระยะแรก โดยจะเน้นตรวจในจุดสำคัญที่มีความเสี่ยงสูง 3 จุดหลัก ได้แก่ กระดูกสันหลัง (Spine) กระดูกสะโพก (Hip) และกระดูกส่วนปลาย เช่น บริเวณข้อมือ (Forearm)

การตรวจชนิดนี้ใช้เวลาเพียง 10-15 นาที ไม่สร้างความเจ็บปวด และมีปริมาณรังสีที่ต่ำมาก ทำให้คุณมั่นใจได้ในความปลอดภัย โดยผลลัพธ์ที่ได้จะช่วยให้แพทย์สามารถวินิจฉัย วางแผนการดูแล รวมถึงติดตามความเปลี่ยนแปลงของกระดูกได้อย่างเหมาะสมในแต่ละบุคคล

> กลับสารบัญ

ใครบ้างที่ควรเข้ารับการตรวจมวลกระดูก?

ผู้หญิงอายุตั้งแต่ 65 ปี และผู้ชายอายุ 70 ปีขึ้นไป
ผู้หญิงที่เข้าสู่วัยหมดประจำเดือนเร็วกว่าปกติ คือมีอายุต่ำกว่า 45 ปี (Early menopause) รวมถึงผู้ที่เคยเข้ารับการผ่าตัดตัดรังไข่ออกทั้งสองข้าง
ผู้หญิงที่มีระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนต่ำต่อเนื่องนานกว่า 1 ปี ก่อนวัยหมดประจำเดือน หรือกลุ่มที่ไม่มีประจำเดือนมาเป็นเวลานานเนื่องจากการเจ็บป่วยเรื้อรัง หรือการออกกำลังกายที่หักโหมมากเกินไป (Intensive exercise) โดยไม่รวมถึงการตั้งครรภ์และการให้นมบุตร
ผู้ที่มีประวัติครอบครัว บิดาหรือมารดามีประวัติกระดูกสะโพกหักจากอุบัติเหตุที่ไม่รุนแรง
ผู้ที่มีดัชนีมวลกายต่ำ ค่า BMI น้อยกว่า 20 kg/m² (รูปร่างผอมบางเกินไป)
ผู้ที่ใช้ยาบางประเภทต่อเนื่อง โดยเฉพาะผู้ที่ได้รับยาสเตียรอยด์ (Steroid) เป็นเวลานาน เช่น ยา Prednisolone ขนาดมากกว่าหรือเท่ากับ 5 mg/day ติดต่อนานกว่า 3 เดือนขึ้นไป
ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เช่น โรคเบาหวาน ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อการสะสมมวลกระดูกและคุณภาพของกระดูก รวมถึงโรคไตวาย, โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์, ภาวะต่อมพาราไทรอยด์ทำงานมากเกินไป, โรคธาลัสซีเมีย และโรคมะเร็ง

ข้อควรระวังสตรีที่กำลังตั้งครรภ์ หรือผู้ที่เพิ่งเข้ารับการตรวจทางการแพทย์ที่ต้องรับประทานสารทึบรังสีหรือสารกัมมันตรังสีมาไม่นาน จะเป็นกลุ่มที่ไม่ควรเข้ารับการตรวจด้วยเครื่อง DEXA scan

> กลับสารบัญ

การเตรียมตัวล่วงหน้า

ไม่ต้องงดน้ำและอาหาร ในวันตรวจสามารถรับประทานอาหารและดื่มน้ำได้ตามปกติ
งดอาหารเสริมแคลเซียม แนะนำให้หลีกเลี่ยงการรับประทานแคลเซียมหรือวิตามินเสริมก่อนตรวจประมาณ 24 ชั่วโมง
หลีกเลี่ยงการตรวจรังสีอื่นใกล้เคียงกัน ควรหลีกเลี่ยงการตรวจที่ต้องใช้สารทึบรังสีในช่วงเวลาใกล้ๆ กัน
การแต่งกาย ควรใส่ชุดที่สบาย ถอดเปลี่ยนได้ง่าย และงดการใส่เครื่องประดับที่เป็นโลหะในวันตรวจ

> กลับสารบัญ

ขั้นตอนขณะรับการตรวจ

ผู้เข้ารับการตรวจนอนลงบนเตียงตรวจของเครื่อง DEXA scan ในท่าทางที่เหมาะสม
เครื่องสแกนจะค่อยๆ เคลื่อนผ่านบริเวณที่ต้องการประเมิน เช่น กระดูกสันหลังส่วนเอว หรือกระดูกสะโพก เพื่อจับภาพและวัดปริมาณรังสีที่ผ่านกระดูก
ระหว่างการตรวจ ผู้ป่วยเพียงแค่นอนนิ่งๆ ไม่รู้สึกเจ็บปวดใดๆ โดยใช้เวลาทำทั้งหมดเพียง 10-15 นาทีเท่านั้น
เมื่อตรวจเสร็จสิ้น สามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ทันที โดยไม่มีรังสีตกค้างสะสมอยู่ในร่างกาย

> กลับสารบัญ

ผลตรวจ DEXA Scan ค่า T-Score บอกอะไรคุณบ้าง?

ผลตรวจจะถูกคำนวณออกมาเป็นคะแนนมาตรฐานที่เรียกว่า T-Score ซึ่งเป็นการเปรียบเทียบความหนาแน่นกระดูกของคุณกับค่าเฉลี่ยของประชากรวัย 30 ปีที่มีกระดูกแข็งแรงที่สุด โดยเกณฑ์การวินิจฉัยแบ่งไว้ดังนี้

ค่า T-Score	ความหมายและสถานะของกระดูก	ความเสี่ยงและแนวทางปฏิบัติตน
มากกว่า -1 ขึ้นไป	กระดูกหนาแน่นปกติ (Normal bone)	กระดูกแข็งแรงดี ควรบำรุงรักษาเพื่อคงสภาพมวลกระดูกไว้
อยู่ระหว่าง -1 ถึง -2.5	มีมวลกระดูกน้อยหรือกระดูกบาง (Osteopenia)	มีความเสี่ยงที่จะพัฒนาไปสู่ภาวะกระดูกพรุน ต้องเริ่มปรับพฤติกรรม
ต่ำกว่า -2.5 ลงไป	ภาวะกระดูกพรุน (Osteoporosis)	กระดูกเปราะบางมาก เสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุกระดูกหักง่าย

> กลับสารบัญ

สำหรับผู้ที่เข้ารับการตรวจแล้วพบว่ามีสภาวะความเสี่ยง

แพทย์เฉพาะทางจะนำผลคะแนนนี้มาใช้วางแผนการรักษา ให้คำแนะนำในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม หรือพิจารณาให้ยารักษาตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคลต่อไป พร้อมทั้งนัดหมายเพื่อติดตามผล (Follow-up)

> กลับสารบัญ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจมวลกระดูกด้วย DEXA scan

1:การตรวจมวลกระดูกด้วยเครื่อง DEXA scan เจ็บไหม และใช้เวลานานเท่าไหร่?

ตอบ: การตรวจด้วยวิธีนี้ ไม่เจ็บเลยครับ ผู้เข้ารับการตรวจเพียงแค่นอนราบลงบนเตียงตรวจนิ่งๆ ในท่าทางที่สบาย โดยเครื่องสแกนจะเคลื่อนผ่านร่างกายส่วนที่ต้องการตรวจเพื่อทำการบันทึกภาพ ซึ่งจะใช้เวลาในการตรวจทั้งหมดเพียงแค่ 10-15 นาทีเท่านั้นก็เสร็จเรียบร้อย

2:รังสีจากเครื่อง DEXA scan อันตรายต่อร่างกายหรือไม่ และมีรังสีตกค้างไหม?

ตอบ: ไม่เป็นอันตราย เนื่องจากเครื่อง DEXA scan ใช้รังสีเอกซ์ในปริมาณที่ต่ำมาก และเมื่อทำการตรวจเสร็จสิ้นแล้ว ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตประจำวัน ทำกิจกรรมต่างๆ หรือรับประทานอาหารได้ตามปกติทันที โดยไม่มีสารรังสีใดๆ หลงเหลือหรือตกค้างสะสมอยู่ในร่างกาย

3:กลุ่มอายุ 30+ ที่ไม่มีอาการปวดกระดูก จำเป็นต้องตรวจมวลกระดูกไหม?

ตอบ: หากเป็นกลุ่มอายุ 30+ ที่มี โรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ไตวาย โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ หรือกลุ่มคนที่จำเป็นต้องใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่อง แนะนำให้เข้ารับการตรวจคัดกรองอย่างน้อย 1 ครั้ง เนื่องจากภาวะกระดูกบางหรือกระดูกพรุนในระยะแรกมักไม่แสดงอาการปวดใด ๆ ให้เห็นเด่นชัด จนกระทั่งเกิดอุบัติเหตุกระดูกหักง่าย

4:ใครบ้างที่เป็นกลุ่มต้องห้าม ไม่ควรเข้ารับการตรวจ DEXA Scan?

ตอบ: กลุ่มบุคคลที่ไม่ควรเข้ารับการตรวจ ได้แก่ สตรีตั้งครรภ์ เนื่องจากมีปริมาณรังสี (แม้จะต่ำมากก็ตาม) และ ผู้ที่เพิ่งเข้ารับการตรวจที่ต้องรับประทานสารทึบรังสี หรือสารกัมมันตรังสี ในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน เพราะอาจส่งผลให้การแปลผลความหนาแน่นกระดูกคลาดเคลื่อนได้

5:หากตรวจพบว่ามีค่า T-Score อยู่ในเกณฑ์ "กระดูกบาง" ควรปฏิบัติตัวอย่างไร?

ตอบ: หากค่า T-Score อยู่ในช่วง -1 ถึง -2.5 ซึ่งหมายถึงภาวะกระดูกบาง (Osteopenia) ย่อมแสดงว่ากระดูกของคุณเริ่มมีความหนาแน่นลดลงและเสี่ยงต่อการเกิดโรคกระดูกพรุนในอนาคต สิ่งที่ต้องทำคือการเร่งปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น หันมารับประทานอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีสูง, ออกกำลังกายประเภทลงน้ำหนักสม่ำเสมอ, งดสูบบุหรี่และแอลกอฮอล์ พร้อมทั้งเข้าพบแพทย์เพื่อติดตามอาการและตรวจมวลกระดูกซ้ำทุกๆ 3-5 ปี เพื่อประเมินว่ามวลกระดูกมีการพัฒนาดีขึ้นหรือลดลงอย่างไร

> กลับสารบัญ

หากคุณเช็กแล้วพบว่าตนเองมีปัจจัยเสี่ยง หรือต้องการพาคนที่คุณรักเข้ารับการประเมินสุขภาพกระดูกอย่างละเอียด เราพร้อมให้บริการด้วยเครื่อง DEXA scan ที่มีเทคโนโลยีความละเอียดสูงและแม่นยำ พร้อมการดูแลโดยทีมแพทย์เฉพาะทาง อย่ารอให้เกิดอุบัติเหตุจนกระดูกหักง่ายหรือสรีระร่างกายเปลี่ยนไปก่อนวัยอันควร เริ่มต้นดูแลโครงสร้างร่างกายของคุณตั้งแต่วันนี้เพื่ออนาคตที่แข็งแรงและมีคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว